Kodeks praktykanta i stażysty

Jak zorganizować pobyt młodego człowieka w firmie, żeby wszystkie strony były zadowolone? Dyskusja o jakości praktyk i staży toczy się na wielu poziomach, a jej celem jest lepsze przygotowanie przyszłych pracowników do funkcjonowania na rynku pracy.

Na poziomie europejskim dyskusje wywołało to, że firmy w praktykantach i stażystach upatrywały szansy na przetrwanie kryzysu. W praktyce wyglądało to tak, że wykorzystywały praktykantów i stażystów jako wygodną, bo darmową siłę roboczą. Na efekty nie trzeba było długo czekać. Bezrobocie wśród młodych Europejczyków wynosi w niektórych krajach UE - np. Grecji i Hiszpanii sięga już 50 proc., a jakość praktyk i staży znacznie się pogorszyła, bo stażyści zamiast uczyć się zawodu wykonywali prace w zamian za zwalnianych pracowników. Problem dostrzegła Komisja Europejska, która pod koniec 2013 r. wydała rekomendacje dla krajów członkowskich w sprawie jakości praktyk i staży skierowane do rządów i pracodawców, żeby zadali o jakość staży i praktyk.

Polska w awangardzie zmian

Program Polskich Ram Jakości Staży i Praktyk to pierwsza w Polsce inicjatywa, która ma celu wyznaczanie najwyższych standardów w zakresie realizacji staży i praktyk w firmach. Zamiast kojarzyć się z przysłowiowym parzeniem kawy i kserowaniem dokumentów, staże i praktyki powinny stanowić element edukacji praktycznej będącej efektywnym startem w karierę zawodową młodych ludzi. Aby jednak było to możliwe, muszą one spełniać określone kryteria i posiadać wysoki walor edukacyjny. Właśnie dlatego, osią Programu są Polskie Ramy Jakości Staży i Praktyk, czyli zbiór norm i standardów dotyczących realizacji wysokiej jakości programów staży i praktyk w przedsiębiorstwach.

„Gdy KE zwracała się do krajów członkowskich z tymi rekomendacjami, Polskie Ramy Jakości Staży i Praktyk były już opracowane i zostały oficjalnie zatwierdzone przez Członków Instytucjonalnych PSZK (ponad 70 dużych korporacji). Zostały przyjęte we wrześniu. Z punktu widzenia firm ważne jest, aby zmienić postrzeganie staży i praktyk w świadomości społecznej, dlatego przyjęcie standardów to dopiero początek programu.” - mówi Paulina Zaręba z Polskiego Stowarzyszenia Zarządzania Kadrami.

Jej zdaniem pracodawcy w coraz większym stopniu widzą potrzebę efektywnych praktyk. Z kolei młodym często chodzi wyłącznie o zdobycie pieczątki w indeksie. Tymczasem staż to najlepszy moment, aby rozpocząć karierę zawodową, zdobyć doświadczenie, nauczyć się zawodu. Istotą Programu jest wsparcie studentów w rzetelnej edukacji praktycznej, płynnym przechodzeniu z rynku edukacji na rynek pracy, a w dłuższej perspektywie – ograniczenie bezrobocia wśród młodego pokolenia, wzrost znaczenia polityki wyławiania talentów oraz efektywniejsza współpraca świata biznesu z sektorem edukacji. Kluczem do osiągnięcia tych założeń jest zachęcanie jak największej liczby pracodawców do organizowania praktyk i staży o wysokiej jakości.

Firmy również odnoszą korzyści, bo staże i praktyki dobrej jakości to jedno z najskuteczniejszych narzędzi wspomagania rekrutacji, pomagają wyłowić i przyciągnąć do organizacji najlepszych absolwentów. Dzięki praktykom wiedzę zdobytą na studiach kandydaci szybciej uzupełniają o umiejętności, których potrzebują w pracy zatrudniający ich przedsiębiorcy.

Prof. Lena Kolarska-Bobińska

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Resort nauki podjął działania zarówno legislacyjne, jak i programowe, które mają ułatwić start zawodowy studentom i absolwentom. O obowiązkowych 3-miesięcznych praktykach na uczelniach o profilu praktycznym mowa jest np. w projekcie nowelizacji Prawa o szkolnictwie wyższym. Oprócz rozwiązań legislacyjnych konieczne jest jednak wspólne wypracowanie takich zasad staży i praktyk, które uczynią je wartościowymi dla wszystkich zaangażowanych stron.

Dobre wykorzystanie funduszy europejskich może przyspieszyć procesy innowacyjne i przełożyć się na wzrost liczby miejsc pracy. Nie będzie to jednak możliwe bez bliskiej współpracy nauki, szkolnictwa wyższego i gospodarki. Nieocenionym i słabo wykorzystywanym dotąd elementem tej współpracy są staże i praktyki zawodowe dla studentów.

Fragment listu Ministra Nauki do pracodawców i szkół wyższych.

Paragrafy na podorędziu

Praktyki obowiązkowe przewidziane w toku studiów odbywają się zwykle na podstawie długoterminowych umów, które uczelnia podpisuje z pracodawcami, zarówno z sektora publicznego, jak i prywatnego oraz NGO.

Praktyki dodatkowe, absolwenckie i staże odbywają się na podstawie umów trójstronnych, zawieranych między studentem, uczelnią i firmą lu instytucją przyjmującą na praktykę czy staż. W tym przypadku umowa powinna zostać podpisana nie później niż po siedmiu dniach od rozpoczęcia praktyki.

Umowy określają zobowiązania każdej ze stron i terminy realizacji. Ta ostatnia kwestia jest bardzo istotna z punktu widzenia stażysty, bo jak uznał ostatnio Naczelny Sąd Administracyjny stażysta musi pracować tak długo, jak długo trwa umowa o staż, nawet jeśli nie odpowiadają mu stworzone przez pracodawcę warunki. Sprawa dotyczyła stażystki, która po kłótni z szefem przestała przychodzić do pracy. Kwestią sporną był czas pracy, który dla pracowników etatowych wynosił 7,5 godziny, podczas gdy stażystka musiała pracować 8 godzin. Kiedy sprawa trafiła do NSA , sąd uznał, że nieporozumienia z pracodawcą w trakcie odbywania stażu nie zwalniają stażysty od dalszego odbywania stażu aż do momentu rozwiązania umowy.

Również praktykant jest zobowiązany do pracy w ustalonych godzinach i każdorazowo o swojej nieobecności musi powiadamiać przełożonych.

We wszystkich sprawach, które nie są regulowane umową praktykanta i stażystę oraz pracodawcę wobec niego obowiązują wszystkie przepisy prawa stosowane również w stosunkach pracodawcy ze stałym pracownikiem. Dotyczy to na przykład kwestii mobbingu. Art. 943 Kodeksu Pracy określa mobbing jako „działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników. Pracodawca jest zobowiązany przeciwdziałać mobbingowi.” Dlatego wszystkie działania, które są przez młodego pracownika odczuwane jako niezasłużone złe traktowanie powinny być natychmiast zgłaszane.

Zasady udanej praktyki

  1. Ustal zasady na początku. Dowiedz się co należy do twoich obowiązków, kogo masz słuchać, z kim pracować, a do kogo zgłaszać reklamacje. Przyda się szczególnie wtedy, gdy okaże się, że wszyscy chcą cię wykorzystać.
  2. Pracuj tak jakbyś był na etacie, a od wyników twojej pracy zależała twoja przyszłość w firmie.
  3. Trzymaj się opiekuna. W porządnej firmie nikt nie pozostawi cię samego. Opiekun się przyda: gdy inni będą zarzucali cię pracą i nie będziesz wiedział, komu możesz odmówić, kiedy będziesz potrzebował dokładnych instrukcji.
  4. Wykaż inicjatywę. Nie zajmujesz się niczym ciekawym, a możesz pomóc zaproponuj to.
  5. O referencje proś wcześniej, a nie w ostatni dzień praktyk. Ostatniego dnia nikt już może nie mieć dla ciebie czasu.

Droga do stażu

W znalezieniu praktyki lub stażu pośredniczy uczelnia, liczy się również aktywność samego kandydata. Zdaniem Łukasza Juskowiaka, założyciela portalu NieParzeKawy.pl poświęconego w całości praktykom i stażom poleca kandydatom Targi praktyk tj. Drogowskazy Kariery organizowane przez NZS w całej Polsce, wykłady otwarte praktyków biznesu, Warsztaty biznesowe, np. Akademia Wiedzy Praktycznej MARS oraz konkursy, takie jak Grasz o staż, Global Management Challeng, Studencki Nobel, Google Online Marketing Challenge, Henkel Innovation Challenge, L'Oreal Brandstorm, Imagine Cup i inne.

Jedną z możliwych form znalezienia pierwszej pracy po studiach jest staż absolwencki. Może trwać od 3 do 12 miesięcy. Urząd Pracy, na wniosek pracodawcy, może przedłużyć staż, ale tylko do roku. Stażysta ma swojego opiekuna, który czuwa nad przebiegiem jego stażu, udziela mu wskazówek i wprowadza w zasady panujące w danym przedsiębiorstwie. Praca ma wymiar pełnego etatu, czyli 8 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. Urząd wypłaca stażyście stypendium – 860 zł brutto oraz opłaca jego składkę ZUS. Za każde przepracowane 30 dni przysługują 2 dni urlopu.

Możesz odbywać staż u dowolnego pracodawcy, niezależnie od miejsca zamieszkania, zameldowania czy miasta, w którym studiowałeś. Warto też pamiętać, że Urząd nie zawsze ma fundusze na opłacenie stażysty, więc należy się pospieszyć z decyzją i zacząć organizować swój staż jak najwcześniej.

Warunkiem skorzystania z takiej formy zatrudnienia jest tytuł magistra, licencjata lub inżyniera, nie wcześniej niż rok przed podjęciem stażu, wiek do 27 lat. Starania o staż trzeba rozpocząć od zarejestrowania się w Urzędzie Pracy, następnie wybrać miejsce pracy, poprosić o oddelegowanie. Firma podpisuje z Urzędem Pracy umowę o zorganizowanie stażu – zawarty jest w niej program stażu, zadania stażysty oraz umiejętności, których nabędzie on podczas pracy.

Młody pracownik nie musi:

  • Podpisywać weksli in blanco na powierzany sprzęt
  • Podczas rozmów kwalifikacyjnych odpowiadać na osobiste pytania, w tym o planowane założenie rodziny i dzieci
  • Wykonywać poleceń nie związanych z pracą merytoryczną.
  • Wykonywać poleceń niezgodnych z prawem.
  • Ulegać mobbingowi.


×