Kartki z internetowego kalendarza

Internet z projektu dla wojska stał się jednym z najważniejszych mediów elektronicznej komunikacji. Przeglądarka WWW, opracowana na uczelni, umożliwia korzystanie z wielu programów.

Początki u datują się na 29 września 1969 r. i związane są z Uniwersytetem Kalifornijskim w Los Angeles. Na trzech uczelniach rozpoczęto projekt rozwoju rozproszonej sieci komputerowej, która miała być odporniejsza na ataki przeciwnika niż stosowane dotąd sieci centralizowane. Projekt ten opracowywano na potrzeby wojska, był finansowany przez agencję ARPA i został nazwany ARPANET.

Filary sieci rozległej: TCP, IP oraz DNS

Jednym z zadań projektu naukowego było opracowanie protokołów komunikacji, za których pomocą zestawiane są połączenia między maszynami w sieci, a także aplikacji, które służyły do połączeń między komputerami w ośrodkach. Opracowany protokół kontroli transmisji (TCP) odpowiada za podział informacji na pakiety przed wysłaniem i scalanie ich w miejscu docelowym, z kolei protokół nazwany IP (Internet Protocol) odpowiada za adresowanie maszyn w sieci. Sieć korzystająca z TCP/IP została wyposażona w mechanizm routingu, który umożliwia omijanie uszkodzonego fragmentu sieci. Początkowo do adresowania wykorzystywano lokalną i statyczną listę nazw maszyn-hostów (istnieje ona do dziś w postaci pliku hosts w wielu systemach, m.in. Linux/UNIX i Windows), ale w miarę rozwoju sieci opracowano hierarchiczne nazwy komputerów oraz usługę DNS. Wygoda DNS sprawdziła się w praktyce, idea nazw z hierarchią domen jest filarem działania Internetu do dziś.

Wojsko przyjęło TCP/IP jako standard w roku 1983 i w tym samym czasie sieć rozległą TCP/IP nazwano Internetem. Projekt ARPANET został przejęty przez uniwersytety. Do roku 1991 w Internecie nie świadczono usług komercyjnych, a jeszcze kilka lat później rozróżniano sieci akademickie od komercyjnych i respektowano zasady rozróżnienia treści komercyjnych od naukowych zależnie od kategorii sieci.

FTP, poczta elektroniczna i znak @

Najstarsze usługi obejmowały połączenie ze zdalnym komputerem jako emulator terminala, wysyłanie poczty elektronicznej i przesyłanie plików. Do zdalnego dostępu wykorzystywano protokoły telnet (emulator terminala) i rsh (zdalne wykonanie komend - remote shell), do transmisji plików korzystano z narzędzi kermit, zmodem oraz później - FTP. Ten ostatni jest jednym z najstarszych protokołów przesyłania informacji w Internecie i nadal jest wykorzystywany do transferu plików.

Historia poczty elektronicznej jest starsza niż Internetu, gdyż od 1965 komputery umożliwiały przesyłanie wiadomości między użytkownikami tej samej maszyny, od 1971 można to było zrealizować także między komputerami (wtedy przyjął się znak @ oddzielający nazwę skrzynki od nazwy hosta w sieci). Przez długie lata maszyny typu UNIX korzystały z protokołu UUCP do wymiany poczty elektronicznej przez łącza komutowane (zestawiane na czas połączenia przy wykorzystaniu linii telefonicznych i modemów), protokół SMTP pojawił się dopiero w roku 1982.

Razem z rozwojem przesyłania poczty elektronicznej powstały standardy umieszczania załączników i kodowania zawartości tekstowej (Quoted Printable) oraz binarnej (uuencode i późniejsze Base64).

Listy mailingowe, Usenet i IRC

Poczta elektroniczna nie zapewniała wielostronnej komunikacji, zatem bardzo prędko opracowano sposób organizowania ludzi w grona o wspólnych zainteresowaniach. Powstały listy mailingowe zarządzane przez odpowiednie oprogramowanie, które rozsyłało wiadomości do wszystkich członków. Listy takie działają do dziś, stanowią bardzo sprawny sposób komunikacji w zamkniętej grupie użytkowników.

Odwrotnością list mailingowych są grupy dyskusyjne sieci Usenet - udostępniają wiadomości wszystkim, którzy chcą je pobrać z serwerów obsługujących daną grupę. Aby skorzystać z list dyskusyjnych Usenetu, niezbędne jest odpowiednie oprogramowanie - początkowo korzystano z tekstowych klientów rn i trn, później obsługę Usenetu dołączono do klientów pocztowych. Obecnie dużą popularnością cieszą się grupy dyskusyjne Google, które są niczym innym jak interfejsem do sieci Usenet obsługiwanym przez przeglądarkę internetową.

Usenet, mimo swojej otwartości, nie był nastawiony na komunikację online. Tę lukę wypełnia IRC (Internet Relay Chat), który umożliwia bezpośrednią komunikację, gromadząc użytkowników w kanały dyskusyjne. IRC działa do dziś, niemniej traci popularność na rzecz chatów webowych udostępnianych przez przeglądarkę, z kolei bezpośrednia rozmowa odbywa się za pomocą komunikatorów internetowych.

Archie, Gopher, WAIS

W miarę wzrostu popularności serwerów udostępniających informację powstały usługi, które umożliwiły katalogowanie ich zawartości. Większość plików udostępniano za pomocą anonimowego FTP, zatem wyszukiwanie listy plików było stosunkowo proste. Protokół klient-serwer, który udostępniał wyszukiwanie, nazwano Archie, jego początki datuje się na 1990. Działanie usługi było proste - pobierała listę plików z i przechowywała w plikach tekstowych, które następnie można było przeszukiwać. Do serwera Archie można było się dostać przez lokalnego klienta (najczęściej xarchie) lub łącząc się przez telnet, pocztą elektroniczną, a później także WWW. Jednym z serwerów Archie działającym do dziś jest archie.icm.edu.pl, dostęp odbywa się przez przeglądarkę.

Aby dalej usprawnić wyszukiwanie niezbędnej informacji, opracowany został protokół Gopher. Wywodzi się on z kampusowych sieci na uniwersytecie w Minnesocie (opracowano go w 1991), gdzie borykano się z problemem połączenia zasobów z różnych usług, takich jak telnet, FTP, WAIS czy własne struktury danych. Struktura usługi Gopher polega na utworzeniu hierarchicznego menu, sztywno powiązanego na przykład z typem pliku. Sieć Gopher umożliwiała spięcie różnych usług, protokół jest prosty, a specjalnie dopracowane menu bardzo dobrze wpisuje się w pracę w tekstowym terminalu. Serwery Gophra działają do dziś, są utrzymywane przez grupy entuzjastów i niektóre uczelnie. Dostęp do usługi może odbywać się przez WWW, ale dla Linuksa nadal utrzymuje się aplikacje, które natywnie korzystają z tego protokołu. Nakładką na menu Gopher oraz zasoby Archie była baza danych Veronica, nie zyskała jednak wielkiej popularności.

Pierwszą wyszukiwarką pełnotekstową, która nie musiała polegać na menu, była usługa WAIS, opracowana przez Thinking Machines Corporation. Pracowała ona na serwerach CM-2 oraz CM-5 MP, wykorzystując równoległe przetwarzanie danych. Klient WAIS działał w środowisku UNIX, NeXT, Macintosh, a później także Microsoft Windows. Oryginalny interfejs WAIS był bardzo nieintuicyjny i znacznie prościej korzystało się z tej usługi za pomocą interfejsu Gopher (istniało połączenie do wyszukiwania za pomocą WAIS).

Super, Hiper, WWW

Wszystkie narzędzia wyszukiwania informacji miały jednak wadę - nie posiadały narzędzia, w którym z jednego dokumentu można było przejść do innego. Rozwiązaniem był projekt World Wide Web opracowany w CERN w roku 1989, który początkowo miał ułatwiać pracę tej instytucji. Rok później utworzono podstawy HTML i powstała pierwsza strona internetowa. Początkowo klientem WWW były jedynie przeglądarki tekstowe, prawdziwy przełom nastąpił razem z pojawieniem się przeglądarek graficznych. Opracowana przeglądarka NCSA Mosaic była pierwszym graficznym klientem WWW. W 1994 powstała firma Netscape, której przeglądarka Netscape Navigator szybko stała się liderem.

Usługa WWW zdobyła popularność dzięki prostocie użycia, łączeniu tekstu i grafiki oraz możliwości ciekawej prezentacji treści wyświetlanej w oknie przeglądarki. Opracowanie protokołu szyfrowania danych SSL umożliwiło świadczenie usług i przesyłanie poufnych informacji przez Internet. Od tego czasu datuje się bardzo szybki rozwój, zarówno usług sieciowych, jak i przeglądarek.

Komentarz

Internet stał się swoistym wirtualnym państwem, które łączy wszystkich ludzi niezależnie od kultury, języka, przekonań religijnych. Społeczeństwo internetowe mocno akcentuje swoją niezależność i brak cenzury, co jest w wielu krajach przedmiotem kontrowersyjnych zachowań ze strony rządu (np. cenzura treści w Chinach). Obecnie Internet jest uniwersalnym medium łączącym wszystko i wszystkich. Stanowi to ogromne ryzyko w przypadku przesyłania informacji niejawnych lub prywatnych. Znane są przypadki manipulacji informacją: wpłynięcia na wyniki wyborów, kradzieże danych personalnych. Możliwość połączenia z Internetem posiada obecnie większość sprzętu, od telefonów, drukarek, po telewizory. Coraz częściej do Internetu włącza się także infrastrukturę przemysłu, co pozwala na kontrolę i sterowanie np. ruchem ulicznym czy śluzami przeciwpowodziowymi. Urządzeń w sieci jest tak dużo, że wyczerpana została adresacja protokołu IPv4, a implementacja nowego protokołu IPv6 jest jeszcze niemożliwa na tak szeroką skalę. Zatarty został model klient-serwer, a rozpowszechnia się przetwarzanie w chmurze. Stanowi to duże zagrożenie dla bezpieczeństwa informacji, ale korzyści są jeszcze większe, bardziej utylizowane są istniejące zasoby, usługi mogą być dostępne nieprzerwanie, nawet przy częściowym uszkodzeniu infrastruktury. Współpraca przy tworzeniu architektury z deweloperami aplikacji pozwala osiągnąć najlepszy rezultat — wysoką wydajność i bezpieczeństwo. Doświadczenie naszego zespołu potwierdza nieprzerwane działanie krytycznych aplikacji codziennie narażonych na Internetowe zagrożenia.

Tomasz Nowakowski, specjalista ds. systemów, Biuro Architektury i Infrastruktury, ATENA Usługi Informatyczne i Finansowe sp. z o.o.

Z internetowego kalendarza

1969 - początek prac nad siecią rozległą

1971 - wysyłanie wiadomości e-mail między komputerami, znak @

1982 - protokół SMTP

1983 - przyjęcie TCP/IP jako standardu w wojsku

1988 - powstaje IRC

1989 - pierwszy projekt hipertekstu

1990 - pierwsza strona WWW (info.cern.ch)

1991 - powstaje Gopher, oficjalny protokół WWW, w Polsce powstaje NASK. W CERN opracowano pierwszą przeglądarkę pracującą w trybie tekstowym. Pierwsze połączenie z Polski do Internetu.

1992 - do Internetu dołączono ponad milion komputerów, powstaje zaawansowana przeglądarka Erwise oraz prostsza - Midas, a także ViolaWWW, która potrafiła wyświetlić grafikę. Wszystkie te przeglądarki pracują w systemach typu UNIX. Pierwsza przeglądarka WWW dla Macintosha - Samba

1993 - pierwsza graficzna przeglądarka (NCSA Mosaic), powstaje serwer Tucows, będący składnicą oprogramowania shareware i freeware. Opracowano Trumpet Winsock - narzędzie, które dodawało obsługę TCP/IP w środowisku Microsoft Windows 3.x

1994 - powstaje portal Yahoo, premiera przeglądarki Netscape Navigator, Microsoft dodaje oficjalnie obsługę TCP/IP w systemie Windows, chociaż nadal domyślnym protokołem Windows jest NetBEUI. Navisoft wydaje Navipress - pierwszą przeglądarkę z edytorem HTML

1995 - na bazie kodu NCSA Mosaic, Microsoft wydaje przeglądarkę Internet Explorer 2.0; powstaje eBay i pierwsza wyszukiwarka WWW - AltaVista

1996 - powstaje wyszukiwarka HotBot, a także pierwszy komunikator internetowy - ICQ - oraz przeglądarka Opera

1997 - premiera PHP, powstaje JavaScript, rozpowszechnia się CSS. Firma Nokia wydaje pierwszy telefon z dostępem do Internetu (Nokia 9000 Communicator), Microsoft wydaje Internet Explorera 4.0, w systemie Windows NT 4.0 wprowadza integrację przeglądarki z pulpitem

1998 - powstaje Google, a także portal Internet Archive, opublikowano kod źródłowy Netscape Navigatora, sama firma Netscape została wykupiona przez AOL. Internet Explorer jest liderem rynku

1999 - wydany zostaje Internet Explorer 5.0, jest to ostatnia wersja tej przeglądarki dla komputerów Mac, HP-UX i Solaris

2000 - powstaje RSS

2001 - Microsoft wydaje Internet Explorera 6.0, popularyzując ActiveX

2002 - rozpoczęto pracę nad przeglądarką Mozilla Phoenix, wywodzącą się z kodu źródłowego Netscape Navigatora

2003 - powstaje organizacja Mozilla Foundation, wydana zostaje kolejna wersja przeglądarki, tym razem pod nazwą Firebird, użytkownicy komputerów Mac otrzymują przeglądarkę Safari

2004 - premiera Skype’a, Facebooka oraz Mozilli Firefox, koniec wsparcia dla Internet Explorera w systemach starszych niż Windows XP

2005 - powstaje YouTube

2006 - wydany zostaje Firefox 2 (Bon Echo), a także Internet Explorer 7 (pierwsza przeglądarka Microsoftu korzystająca z przeglądania w kartach)

2008 - wydany zostaje Firefox 3, koniec wsparcia wersji Firefox 2, wydanie Google Chrome

2009 - Firefox jest liderem rynku w Polsce, odnosi znaczący sukces w innych krajach


TOP 200